Onderzoeker Arnoud van de Ridder bracht de mensen in kaart die tussen 1834 en 1937 op het landgoed van Huize Rijs werkten. Zijn boek over het personeel van Huize Rijs verscheen afgelopen zomer, maar daarmee is de zoektocht nog niet voorbij. Vanuit de streek komen nog steeds nieuwe verhalen, brieven en voorwerpen binnen.
Personeel maakt ook geschiedenis
Het idee voor het onderzoek ontstond mede door de televisieserie ‘Downton Abbey’. Van de Ridder raakte geïnteresseerd in de verhouding tussen een adellijke familie en het personeel dat op het landgoed werkte. “Wij dachten: dat moeten wij ook in Friesland hebben.”
Het verzamelen van informatie bleek vervolgens een flinke zoektocht. Van Huize Rijs zelf is weinig archiefmateriaal over het personeel bewaard gebleven. Het huis werd in 1937 gesloopt. Van de Ridder moest daarom onder meer zoeken in de burgerlijke stand, historische verenigingen en particuliere verzamelingen.
“Het was behoorlijk zoeken en veel in gesprek gaan met mensen uit de streek. En een stukje geluk, dat moet ik er ook wel bij zeggen.”
Dat geluk kwam bijvoorbeeld in de vorm van een oude jurk. Een inwoner van Drachten meldde zich met een jurk van een freule (ongetrouwde edele) die al generaties lang in de familie was. Zijn grootmoeder had als naaister op Huize Rijs gewerkt en kreeg de jurk als dank voor haar werkzaamheden.
Deze informatie kwam helaas te laat om in het originele boek te verwerken, maar de jurk zal wel worden tentoongesteld tijdens een lezing op 1 november in Hotel Jans te Rijs.
Nieuwe vondsten na verschijnen boek
Het verhaal van de jurk was niet het enige dat pas na de publicatie tevoorschijn kwam. Zo kwamen er ook oude brieven en andere voorwerpen boven water. Een inwoner meldde zich bovendien met een oud boek waarop de naam Van Swinderen staat, de adellijke familie die in Huize Rijs woonde.
“Dat zijn wel pareltjes waar je hoopt nog iets van informatie te vinden”, aldus Van de Ridder. Het gaat daarbij niet alleen om grote historische gebeurtenissen. Juist kleine details kunnen volgens hem iets vertellen over de mensen die op het landgoed werkten.
Een voorbeeld is het verhaal van een man die uit eerbied voor de familie zijn pet afnam wanneer hij langs Huize Rijs liep. Later bleek dat hij van de freule een gouden horloge had gekregen als dank voor zijn netheid en respect voor de familie.
Grote impact
De zoektocht heeft volgens Van de Ridder ook gevolgen voor mensen uit de streek. Sommige lezers vinden hun eigen voorouders in het boek terug. “Mensen gaan zelf aan de slag en willen ontdekken wat er met hun voorouders aan de hand was.”
Van de Ridder verwacht niet dat de zoektocht snel zal eindigen. “Het hoofdonderzoek is wel klaar, en mensen zeggen ook ‘laat het los’. Maar er komt soms uit onverwachte hoek toch nog iets binnen.” Tenzij er een personeelsboek opduikt met alle werknemers zullen er volgens Van de Ridder altijd nieuwe verhalen naar boven komen drijven.
“Ik hoop vooral dat mensen de waarde gaan inzien van hun familiegeschiedenis. Dat ze de verhalen leren kennen en die ook weer doorgeven.”
Alle nieuwe informatie zal Van de Ridder verwerken in een extra informatieboekje dat samen met het originele boek verkocht zal worden.
